حسن حسين زاده شانه چى

115

اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)

داشت و در سال 317 ق در توطئه‌اى كه عليه خليفه المقتدر برپا شده بود شركت كرد و به قتل رسيد . « 1 » پس از كشته شدن عبد اللّه بن حمدان ، پسر او به نام حسن ، امارت موصل را به دست گرفت و خليفه المقتدر نيز ، امارت حسن بن عبد اللّه را به رسميت پذيرفت . « 2 » حسن بن عبد اللّه ، كه بعدها به ناصر الدوله ملقب گشت و تأسيس دولت حمدانى به او منسوب است ، از اين زمان نقش بارزى در حوادث سياسى عراق ايفا مىنمود . او براى دستيابى به قدرت سياسى بيشتر ، در مركز خلافت تلاش مىكرد و روابط تيره‌اى با خليفه المقتدر ( م 320 ق ) و الراضى ( خلافت 322 - 329 ق ) داشت و درگيرىهاى مكرر او با نيروهاى عباسى موجب شد تا در سال 325 ق بر تمام نواحى شمالى عراق تسلط يابد . او در سال 330 ق ، از جانب خليفه المتقى ، به منصب امير الامرايى ، بالاترين مقام سياسى پس از خليفه ، گمارده و به او لقب ناصر الدوله و به برادرش على ، لقب سيف الدوله داده شد . ولى امارت او در منصب جديد بيش از يك سال به طول نينجاميد . حكومت ناصر الدوله بر نواحى شمال عراق ، تا سال 358 ق ، كه توسط پسرش ابو تغلب از حكومت بر كنار شد ، ادامه يافت . از سال 330 ق ، شاخهء ديگرى از حمدانيان ، به رياست على سيف الدوله ، برادر ناصر الدوله ، در نواحى حلب در شام ، حكومت مستقلى برپا كردند . حمدانيان موصل و حلب ، درگيرىهاى بسيارى با دولت‌هاى مقتدر همجوار خود ، آل بويه ، فاطميان ، اخشيديان و روم داشتند . حمدانيان موصل در سال 369 ق به دست آل بويه برچيده شدند و قلمرو آنان ضميمهء دولت بويهيان گرديد « 3 » و حمدانيان حلب ، در زمان جانشينان سيف الدوله ، به تدريج قدرت خود را از

--> ( 1 ) . ر . ك : قرطبى ، صلة تاريخ الطبرى ، ص 925 و سامرا ، دولت حمدانيان ، ص 116 . ( 2 ) . سامر ، همان ، ص 100 . ( 3 ) . ابن اثير ، همان ، ص 699 .